Problemy zdrowotne osób w podeszłym wieku

Oto najczęstsze dolegliwości, na które należy zwrócić szczególną uwagę
Problemy zdrowotne osób w podeszłym wieku
fot. Christian Bowen / Unsplash
07.05.2019

Statystyki są nieubłagane – wiek podeszły bardzo często wiąże się z wielochorobowością, a zatem i z wielolekowością, która – paradoksalnie – może przyczyniać się lub nasilać inne objawy, np. zaparcia. Z tego powodu dolegliwość zgłaszana przez seniora zwykle nie stanowi izolowanego problemu medycznego, ale może mieć podłoże wieloczynnikowe, związane ze zmianami fizjologicznymi, jakie z wiekiem zachodzą w wielu układach narządowych. Wśród tzw. „wielkich problemów geriatrycznych” dominują zaparcia obok zespołów otępiennych, depresji, inkontynencji (nietrzymania moczu i kału) i zaburzeń sprawności motorycznej (upadki).

Wielochorobowość i wielolekowość, czyli problemy wieku podeszłego

Obserwacyjne badania epidemiologiczne i przekrojowe wskazują, że wiek stanowi główny czynnik ryzyka wielochorobowości. U osób starszych znacznie częściej występują choroby przewlekłe, problemy medyczne i niesprawności. Wyniki pierwszej edycji badania PolSenior dowiodły, że tylko 16 proc. polskich seniorów po 65. roku życia nie wymaga leczenia z powodu choroby[1].

Ze względu na wielochorobowość, która jest powszechna u osób starszych, zaparcia czy inne problemy zdrowotne nie mogą być rozpatrywane jako dolegliwości izolowane, w oderwaniu od pełnego obrazu klinicznego. Jednak kłopoty z wypróżnianiem w wieku podeszłym wiążą się z wielochorobowością w sposób szczególny, ponieważ wielochorobowość oznacza jednocześnie wielolekowość. Nierzadko farmakoterapia stosowana w leczeniu innych zaburzeń przyczynia się do powstawania zaparć.

Dane epidemiologiczne wskazują, że przeciętny Polak po 65. roku życia systematycznie stosuje ok. 5 leków (w tym 1 lek OTC – dostępny bez recepty)[2]. W tej grupie wiekowej za nasilanie problemów z defekacją najczęściej odpowiadają farmaceutyki zalecane w terapii nadciśnienia tętniczego (np. blokery kanału wapniowego, leki diuretyczne, beta-adrenolityki). Poza tym zaparcia u seniorów powodują również preparaty wapnia, żelaza, leki stosowane w zespołach otępiennych, chorobie Parkinsona, leki przeciwdepresyjne, leki przeciwbólowe (głownie tramadol).

Co więcej, perystaltyka jelitowa u osób starszych ulega naturalnemu (fizjologicznemu) spowolnieniu i dochodzi do osłabienia kurczliwości mięśni odbytnicy. Z wiekiem pogarsza się sprawność funkcjonalna, seniorzy często prowadzą siedzący tryb życia, ich mobilność ulega ograniczeniu (z powodu różnorodnych dolegliwości), co niekorzystnie wpływa na czynność jelit i sprzyja zaparciom.

Więcej o przyczynach zaparć przeczytać można na  http://stopzaparciom.pl/przyczyny-zaparc.html.

Zaparcia w wieku podeszłym – problem interdyscyplinarny 

Do problemów z wypróżnianiem u seniorów prowadzić może mało aktywny tryb życia w połączeniu z dietą niskobłonnikową i niewystarczającą podażą płynów (ze względu na spadek odczuwania pragnienia typowy dla wieku podeszłego – inwolucja ośrodka pragnienia). Zaparcia u seniorów, rozpoznawane jako idiopatyczne (niezwiązane z chorobą organiczną), mogą jednak mieć wieloczynnikowe, złożone podłoże. 

Dlatego w praktyce geriatrycznej farmakologiczne leczenie zaparć zaleca się jako postępowanie ostateczne – włączenie następnego leku do już stosowanej farmakoterapii zwiększa ryzyko interakcji i objawów niepożądanych. Wyniki aktualnych badań sugerują, że u seniorów, u których interwencja farmakologiczna jest konieczna (w celu złagodzenia objawów), terapia powinna mieć charakter indywidualny. Postępowanie ustala lekarz, który, dobierając dawkę i rodzaj leku, bierze pod uwagę pełny obraz kliniczny, wiek, tryb życia pacjenta i wiele innych czynników.  

Zaleca się, by leczenie zaparcia w wieku podeszłym bazowało na interwencjach niefarmakologicznych, w tym na większym spożyciu błonnika pokarmowego (20–35 g/dobę). Podaż błonnika należy zwiększać stopniowo przez kilka tygodni, by zminimalizować ryzyko działań niepożądanych (jak wzdęcia, nadprodukcja gazów jelitowych, bolesne skurcze jelit).

Leczenie farmakologiczne zaparć u pacjentów w podeszłym wieku rozważa się po eliminacji czynników, które mogą odpowiadać za problemy z wypróżnieniem oraz po niepowodzeniach interwencji niefarmakologicznych.

 

Źródła:

Marengoni A., Angleman S., Melis R. et al. Aging with multimorbidity: a systematic review of the literature. Ageing Research Reviews. 2011; 10 (4): 430–439.

Pabiś M., Babik A. Najczęstsze problemy osób w wieku podeszłym na podstawie analizy „zespołów geriatrycznych”. Medycyna Rodzinna. 2007; 3: 62–65.

Wojszel B., Bień B. Rozpowszechnienie wielkich zespołów geriatrycznych w populacji osób późnej starości – wyzwanie dla podstawowej opieki zdrowotnej. Przegląd Lekarski. 2002; 59 (4/5): 216–221.

Guiding principles for the care of older adults with multimorbidity: an approach for clinicians: American Geriatrics Society Expert Panel on the Care of Older Adults with Multimorbidity. Journal of the American Geriatrics Society. 2012; 60 (10): E1-E25.

Fleming V., Wade W.E. A review of laxative therapies for treatment of chronic constipation in older adults. American Journal of Geriatric Pharmacotherapy. 2010; 8 (6): 514–550.

Szota M. Postępowanie w zaparciach. Lek w Polsce. 2013; 4 (264): 53–58.

Wojszel B., Bień B. Wielkie problemy geriatryczne jako przyczyna upośledzenia sprawności osób w późnej starości. Gerontologia Polska. 2001; 9 (2): 32–38.

Payne A., Barker H. Dietetyka i żywienie kliniczne. Elsevier Urban&Partner, Wrocław 2013.

Hermann J., Kościński T., Drews M. Praktyczne zasady postępowania w zaparciach u dorosłych. Ginekologia Polska. 2012; 83: 849–853.

Lacy B.E., Mearin F., Chang L. et al. Bowel disorders. Gastroenterology. 2016; 150: 1393–1407.

Matyja M., Haberka M., Olszanecka-Glinianowicz M. Żywienie i styl życia – najnowsze wytyczne AHA 2017. Medycyna po Dyplomie 2017; 26 (9): 20–23.

Postępowanie w zaparciu. Podsumowanie wytycznych American Gastroenterological Association 2013. Medycyna Praktyczna. 2013; 12: 44–50.

Szczepanek M., Goncerz G., Strzeszyński Ł.: Choroby czynnościowe układu pokarmowego – wytyczne rzymskie IV (2016). Część III: Choroby czynnościowe jelit. Medycyna Praktyczna 2018; 6: 18–29.

Postępowanie w nienowotworowych chorobach odbytnicy i odbytu. Podsumowanie wytycznych American College of Gastroenterology. Medycyna Praktyczna. 2014; 2015; 3: 26–34.

Gajewski P.(red.). Interna Szczeklika 2018. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.

eMPendium leki. Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków 2018.

Mounsey A., Raleigh M., Wilson A. Management of constipation in older adults. American Family Physician. 2015; 92 (6): 500–504.

Ford A.C., Quigley E.M., Lacy B.E. et al. Efficacy of prebiotics, probiotics, and synbiotics in irritable bowel syndrome and chronic idiopathic constipation: systematic review and meta-analysis. American Journal of Gastroenterology. 2014; 109: 1547–1561.

Jarosz M. Normy żywienia dla populacji polskiej. Instytut Żywności i Żywienia, Warszawa 2017.

Dzierżanowski T., Rydzewska G. Zaparcie stolca – trudny problem leczniczy. Przegląd Gastroenterologiczny. 2012; 7 (5): 249–263.

Jarosz M., Dzieniszewski J. Zaparcia – porady lekarzy i dietetyków. Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2004.

Mossakowska M., Więcek A., Błędowski P. (red.). Aspekty medyczne, psychologiczne, socjologiczne i ekonomiczne starzenia się ludzi w Polsce, Termedia Wydawnictwa Medyczne, Poznań 2012.

Sikorski T. Zaparcie w wieku podeszłym – odrębności diagnostyczne i terapeutyczne. Postępy Nauk Medycznych. 2011; 5: 424–434.

Mounsey A., Raleigh M., Wilson A. Postępowanie w przypadku zaparcia u osób w podeszłym wieku. Pustkowski M. (tłum.). Klich-Rączka A. (koment). Medycyna Praktyczna – Lekarz Rodzinny. 2016; 5: 57–64.

[1] Mounsey A., Raleigh M., Wilson A. Postępowanie w przypadku zaparcia u osób w podeszłym wieku. Pustkowski M. (tłum.). Klich-Rączka A. (koment). Medycyna Praktyczna – Lekarz Rodzinny. 2016; 5: 57–64.

[2] Jw.

 

Materiał partnera

Polecane wideo

Komentarze (1)

Ocena: 5 / 5
gość (Ocena: 5) 09.05.2019 18:22
mieszkają z nami dziadkowie i babcia to coraz ma zaparcia, kupiliśmy nawet specjalne biobidet by mnie inwazyjnie pomóc się babci wypróżnić. zamiast dawać jej tabletki to babcia siada na toalecie i strumień wody pozwala tam wszystkiemu się poluźnić. spora ulga jest później jest jak już mozna normalnie się załatwiać. starość jest przykra..
odpowiedz

Polecane dla Ciebie